Karbonmonoksit (CO) renksiz, kokusuz ve tatsızdır. Gaz, yağ, tahta ve kömür içeren karbon bazlı yakıtların eksik yanmasıyla meydana gelen zehirli bir gazdır. Fazla CO’ nun meydana geldiği yakıt düzgün bir biçimde yanmadığında tehlikeli olmaktadır. CO vücuda girdiğinde kanın hücrelere, dokulara ve organlara oksijen getirmesini engeller. Karbonmonoksiti(CO) göremezsiniz, tadamazsınız ve koklayamazsınız fakat CO uyarısı olmadan kısa sürede öldürücü olabilir. Öldürmeyen seviyelerdeki gazın uzun bir süre solunması sağlığa ciddi zararlar arz edebilir. Uzun süre CO’ya maruz kalmanın sonucu olarak felç ve beyin hasarı meydana gelebilir. CO tehlikesinin daha iyi anlaşılması ve makul tedbirlerin alınması önemli ölçüde bu riski azaltabilir.
Solunan CO gazı, akciğerlerden kana geçerek hemoglobin moleküllerine oksijenden 200 kat daha hızlı bağlanır. Dokulara oksijen iletimi tamamen durur.
Karbonmonoksit sızıntılarını ve eksik yanma riskini kaynağında yok etmek için tesisat, cihaz, baca ve kullanım alışkanlıklarında dikkat edilmesi gereken kurallar:
Evde veya ticari tesislerde gaz cihazlarıyla ilgili yürütülen bütün işlerin yetkili bir firma tarafından üstlenildiğinden emin olun.
Gaz cihazları ve/veya bacaları; yetkili firma tarafından takılmalı ve güvenlik için düzenli bir şekilde bakımı yapılmalıdır. Bakım sonrası servis sorumlusundan tamamlanan kontrol işlerinin bir nüshasını almayı unutmayın.
Gaz cihazınızın bulunduğu odanın yeterince temiz hava almasını temin edin. Baca veya boruların bloke olmamasını temin edin ve ayrıca deliklerin (havalandırma menfezlerinin) kapanmamasını sağlayın.
Eğer odanıza gazla çalışan bir ısıtıcı taktırmayı planlıyorsanız yetkili bir firma tarafından yapılmasını sağlayın. Bacası olmayan cihazlar kullanmayın.
Kömür sobalarının doldurup yavaş yanması amacı ile hava delikleri kapatılarak kullanılmamalıdır. Kaçak kömür kullanılmamalıdır.
Fueloil kullanılan bacalarda, LPG ve doğalgaz kullanılan bacalarda işlemleri yetkili kişilere yaptırın.
Diğer fosil yakıtları kullanan cihazlara sahipseniz bunların bakımının ve servisinin ehil bir kişi tarafından yapılmasını sağlayın.
Otomobillerde hava filtrelerinin periyodik bakımlarını zamanında yaptırın.
Garaj gibi kapalı ortamlarda otomobillerin çalışır vaziyette bırakmayın.
Karbonmonoksit zehirlenmesinin erken belirtileri birçok yaygın hastalığa benzeyebilir ve besin zehirlenmesiyle, viral enfeksiyonlarla, griple ve basit yorgunlukla kolaylıkla karıştırılabilir. Dikkat edilmesi gereken belirtiler aşağıdakileri içerir:
Eğer siz veya aileniz yukarıdaki belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız ve karbon monoksitin etkilemiş olabileceğine inanıyorsanız derhal tıbbi tavsiye almalısınız. Karbon monoksitin varlığını teyit etmek için kan veya nefes testini istemelisiniz. Unutmayın karbon monoksit kolaylıkla kanı terk eder ve maruz kalınma bittikten sonra süre geçmişse testler doğru çıkmayabilir.
Karbonmonoksit kokusuz, renksiz ve tatsız bir gaz olmasına rağmen eksik yanmanın meydana geldiğini ve karbonmonoksit üretimiyle sonuçlandığını gösteren işaretler şunlardır:
Cihazların üzerindeki ve etrafındaki kurum veya sarı / kahverengi lekelenme
Çoğu kez patlayan pilot alevleri
Pencere içinde artan yoğunlaşma
Ortamda karbonmonoksit veya gaz sızıntısı şüphesi duyduğunuz anda sakin kalın ve sırasıyla aşağıdaki müdahale protokolünü uygulayın:
Cihazı kapayın ve iyileştirme yapılana kadar tekrar kullanmayın.
Nerede olduğunu biliyorsanız kontrol valfından gaz tedarikini kapatın.
Odayı havalandırmak için tüm kapıları ve pencereleri açın. Odada sakın uyumayın.
Gaz kaçağı kokusu alıyorsan bulunulan yer kuytu bir yer ise, el süpürgesi veya benzeri bir cisimle, tüp gaz kaçağında yeri, doğalgaz kaçağında tavanı süpürüyormuş gibi havalandırarak gazı ortamdan uzaklaştır.
Doğalgaz kaynaklı gaz kaçırması devam ediyorsa 112’yi arayarak haber verin.
Kesinlikle ortamda ateş yakmayın. Kibrit, çakmak kullanmayın, elektrik düğmelerine dokunmayın ve prizlerden fiş çekmeyin.
Hemen doktora başvurunuz. Ona belirtilerin karbonmonoksit zehirlenmesiyle alakalı olabileceğine inandığınızı söyleyin. Kan ve/veya nefes numunesinin alınmasını isteyiniz.
Gazdan etkilenen bir kişiyle karşılaşıldığında hayat kurtaracak 5 temel ilk yardım kuralı:
Karbonmonoksite maruz kalan kişiyi ortamdan uzaklaştırıp temiz havaya çıkarın.
Kişiyi yürütmeyin. Hareket etmek hücrelerin oksijen sarfiyatını arttırır ve hayati organların hasar görme riskini tetikler.
Vücudu sıkan giysileri gevşetiniz (yaka, kravat ve kemer çözülmelidir).
Üşümesine engel olmak için üzerini örtünüz. Soğuk oksijen gereksinimini arttırır.
Eğitimli iseniz ve solunumu durmuş ise derhal temel yaşam desteği yapın. 112 ambulans ekipleri olay yerine ulaşana kadar desteği sürdürün.
Karbonmonoksit şüphesi, gaz sızıntısı ve yangın durumlarında zaman kaybetmeden acil çağrı hatlarını bilgilendirin.
